Maj 31, 2017 - komentarzy 13

Geometria ramy MTB

Kąty, odległości, milimetry, stopnie, długości rurek, wygięcie sztycy… aż ciężko uwierzyć, że jest tego aż tyle i że to wszystko ma tak istotny wpływ na zachowanie naszego roweru. Od momentu swojego powstania geometria ramy MTB przeszła niezłą przemianę, i z biegiem czasu dostosowuję się coraz bardziej do użytkowników, podążając za ich wymaganiami i trendami. Czysta ewolucja – jak w naturze.  W poprzednim wpisie zgłębialiśmy się w tajniki kątów w rowerze szosowym, o czym znajdziecie tutaj “Geometria ramy – Rower szosowy”. Tym razem przyjrzymy się rowerom górskim, bo choć zasady są podobne, to jest kilka ciekawych różnic.

Head Tube Angle – Kąt Główki Ramy

Geometria ramy MTB - kąt główki

Kąt główki ramy określa, pod jakim nachyleniem znajduje się główka ramy względem podłoża. Gdyśmy to spróbowali sobie rozrysować, to należałoby przedłużyć naszą rurę sterową amortyzatora i zobaczyć, pod jakim kątem znajduje się w stosunku do ziemi. Jest to jedna z ważniejszych wartości, która decyduje o tym, jak nasz rower będzie się zachowywał przy skręcaniu. Płaski kąt to oczywiście taki, który ma mniejsze wartości, np. 65°, w porównaniu do ostrego kąta – np. 70°. Jak Kąt główki ramy ma się do naszej jazdy?  Ma się i to bardzo. Płaski kąt główki ramy spowoduje, że nasz rower będzie stabilniejszy przy większych prędkościach i bardziej komfortowy na zjazdach.

To sprawia, że w przypadku rowerów górskich (XC, Enduro, Downhill) różnice w kącie główki ramy są tak znaczące. W przypadku rowerów zjazdowych wartość kąta główki ramy będzie wynosić około 63°, czyli naprawdę płasko –z myślą o zjazdach i dużych prędkościach. W rowerach Enduro kąt główki ramy musi być już bardziej wyostrzony, powinien wynosić około 66°. No i na koniec rowery górskie XC. Ostry kąt w granicach 69-70° sprawia, że rower jest bardzo szybki, szybciej reaguje na skręty, ale przy ostrych zjazdach i zakrętach trudniej nim sterować.

Wracając jeszcze do rowerów XC, zauważmy ciekawy trend. Oglądając Puchar Świata XC, można dojść do wniosku, że trasy stają się coraz bardziej wymagające technicznie, i coraz bardziej zbliżone są do tras Enduro, niż do znanego nam wcześniej XC. Zresztą zawodnicy też coraz częściej przerzucają się na full’e. Jeśli przyjrzymy się rowerowi aktualnego mistrza olimpijskiego XC i porównamy go z tym, który miał kilka lat temu, to różnice znajdziemy właśnie w kącie główki ramy. Scott Spark z 2012 miał kąt 70,1°, a Scott Spark z 2017 ma już 68,5°. Taka ewolucja to również ukłon w kierunku „normalnych” pasjonatów kolarstwa górskiego, którzy jeżdżąc w weekendy po górach, potrzebują przede wszystkim stabilności i pewności w trudnym terenie.

 

Fork Rake (offset)  – przesunięcie widelca

Geometria ramy MTB - kąt główki

Jeśli narysujemy sobie linię będącą przedłużeniem rury sterowej i zmierzymy, jak bardzo wysunięta jest od niej oś piasty, otrzymamy właśnie Fork Offset. Większa wartość spowoduje, że nasz rower będzie skręcał szybciej, a zmniejszenie tej wartości nieco spowolni sterowanie. Jednak samo zagadnienie przesunięcia widelca należy rozpatrywać mając na uwadze również Fork Trail.

 

Fork Trail – wyprzedzenie osi

Geometria ramy MTB - kąt główki

Jeśli weźmiemy sobie kąt główki ramy i przesunięcie widelca, możemy wyznaczyć tzw. Fork Trail. Aby znaleźć wartość „trailu” rysujemy linię, która jest przedłużeniem główki ramy, aż do podłoża. Następnie rysujemy linię prostopadłą do podłoża, przecinająca oś naszej piasty (wyznaczy nam to punkt styku koła z podłożem). Odległość między obiema liniami to właśnie nasz Trail.

I teraz ta skomplikowana część. Jaki Fork Trail ma wpływ na nasz rower? Większy Offset to mniejszy Fork Trail. A mniejszy Trail powoduje, że sterowanie rowerem jest płynniejsze. Jeśli wydłużymy Trail, to zyskamy na kontroli przy większych prędkościach i podczas pokonywania zakrętów.

Fork Trail przybrał na znaczeniu szczególnie po wprowadzeniu rowerów z 29-cio calowymi kołami. Zwiększenie rozmiaru koła spowodowało podniesienie osi, a to zwiększyło Fork Trail. Dodatkowo producenci zaczęli stosować coraz bardziej płaskie kąty główki ramy, a nasz Trail się wydłużał i wydłużał, co oczywiście nie było niezauważalne podczas jazdy rowerem. Wszystkie te modyfikacje zostały zniwelowane właśnie przez zwiększanie Offsetu, a tym samym zmniejszanie Trailu.

Na koniec cyferki. Cannondale JEKYLL, czyli rower Enduro ma Trail 10,8 mm, a jego mniejszy brat czyli Scalpel (rower XC) posiada Trail krótszy o 3 mm.W obu przypadkach Fork Rake wynosił 5 mm, a więc tutaj ta różnica wynikała głownie z kąta główki ramy.

 

Chainstay Długość tylnego trójkąta

Geometria ramy MTB - Długość tylnego trójkąta

Inaczej odległość od środka suportu do środka tylnej piasty. Kolejna wartość, która mocno ewoluowała po wprowadzeniu 29-erów. Oczywiście jest to wynik większego koła, które po prostu musi się zmieścić w ramie. Ale możemy też zauważyć, że w rowerach na 29-calowych kołach często znajdziemy wygiętą rurę podsiodłową, która pozwala na skrócenie długości tylnego trójkąta.

W praktyce im większa odległość, tym rower jest stabilniejszy. Krótki Chainstay ułatwia poderwanie przedniego koła z ziemi, co oznacza łatwiejsze wheelie i manuale. Ale z drugiej strony przy stromym podjeździe trudniej utrzymać koło na ziemi.

Logiczne więc jest, że im rower przeznaczony do bardziej agresywnej jazdy, tym Chainstay będzie większy. Zatem w rowerach downhillowych Chainstay może wynosić około 450 mm, a w rowerach Enduro 432 mm (to porównanie zrobiłem akurat na marce Mondraker). Tak więc, jeśli zależy nam na tym, aby rower był bardziej zwinny, lubimy wheelie i te sprawy, to potrzebujemy krótszego tylnego trójkąta. Jeśli lubimy stabilność, wybieramy dłuższy.

 

Seat Tube Angle – kąt rury podsiodłowej

Geometria ramy MTB -kąt rury podsiodłowej

To on odpowiada za nasze położenie na rowerze względem korby. Współcześne rowery „przesuwają” się do przodu i mają bardziej ostry kąt rury podsiodłowej, a tym samym przeniesienie siodełka nad oś suportu. Te zabiegi powodują, że pedałowanie jest łatwiejsze i bardziej efektywne. Przeniesienie środka ciężkości do przodu roweru ułatwia też podjeżdżanie i utrudnia oderwanie przedniego koła.

Alternatywą dla kąta rury podsiodłowej jest tzw.  efektywny kąt rury podsiodłowej, którego będziemy używać w przypadku, gdy nasza rura podsiodłowa jest wykrzywiona. Wtedy musimy wyznaczyć teoretyczną linię biegnącą z suportu do końca sztycy. Tutaj warto zauważyć, że jeśli nasz wymiar kończy się na sztycy, to będzie różny w zależności od wysunięcia sztycy.

Geometria ramy - kąt główki

Jak już wspomniałem, trend przesuwania roweru do przodu spowodował, że efektywny kąt rury podsiodłowej oscyluje w granicach 74-75°.

 

Wheelbase – baza kół

Geometria ramy MTB - baza kół

Podsumowaniem wcześniejszych wymiarów, kątów i wszystkiego, co napisałem, będzie baza kół. To, jaki mamy kąt główki ramy, jaki mamy Offset i Trail oraz jak długi mamy tylny trójkąt, zadecyduje w ostateczności, jak daleko oddalone są od siebie koła. Oddalanie od siebie kół spowoduje oczywiście zwiększenie stabilności roweru, ale również zmniejszenie zwrotności (wydaje się to logiczne). Krótka baza kół zwiększa dynamikę roweru, ale czy wymaga też więcej techniki w trudnym terenie…? Skąd ten znak zapytania… okazuje się, że umiejętności techniczne będą potrzebne nam zarówno przy bardzo krótkiej bazie kół, jak i przy zbyt długiej. Wydłużona i spłaszczona geometria ułatwią pokonywanie przeszkód z większa prędkością – w końcu wtedy czujemy się pewniej. Ale z drugiej strony, przy większej prędkości i ciasnych zakrętach nasz rower będzie wymagał od nas więcej przy skręcie niż w przypadku krótszej bazy kół.

W rowerach XC baza kół będzie odpowiednio krótsza od rowerów Enduro. I tak po kolei: XC –  1086 mm, Enduro – 1190 mm, Downhill – 1200 mm.

 

Bottom Bracket Drop – wysokość suportu

Geometria ramy - kąt główki

A dokładniej odległość suportu od ziemi. Bardzo ważne w kontekście wchodzenia w zakręty. Nisko położony suport to obniżony środek ciężkości, a zatem nasz rower będzie poruszał się dużo pewniej i łatwiej wchodził w zakręty. Jednak zbyt mocne obniżanie suportu powoduje, że ciężar jest położony poniżej osi kół, a to wpływa negatywnie na przyczepność. Przy rowerach górskich, szczególnie tych z pełnym zawieszeniem, obniżenie suportu stwarza ryzyko zahaczenia zębatką korby o kamienie, korzenie itp.

Dlatego też rowery XC będą miały najniżej położony suport i przy maksymalnym skoku nasz rower nie zejdzie tak nisko, jak w przypadku rowerów Enduro czy DH.

 

Stack oraz Reach

Geometria ramy - kąt główki

Te dwie wartości mogą nam powiedzieć, czy rower będzie pasował do nas i jaka będzie nasza pozycja, jak bardzo będziemy wyciągnięci do przodu w pozycji stojącej. Obie wartości odczytamy z dwóch linii. Jednej równoległej do podłoża, przecinającej mostek, drugiej prostopadłej do podłoża, przecinającej suport. Reach jest to odległość od mostka do linii prostopadłej, natomiast Stack jest to odległość od suportu do linii równoległej.

Odpowiedni Reach jest bardzo ważny, gdyż wpływa na długość naszego kokpitu w pozycji stojącej. Również od niego zależy, jaki mamy zakres ruchu bioder do wykonania, aby uzyskać odpowiednią pozycję podczas jazdy na stojąco. Zbyt długi Reach spowoduje, że nasza sylwetka będzie mocno wyciągnięta, a zbyt krótki sprawi, że nasza pozycja będzie bardzo wyprostowana (pionowa).

Wartość Stack jest również ważna dla tych, którzy zmagają się z problemami w plecach. Wysoki Stack to bardziej skulona pozycja, a więc bardziej eksploatowany odcinek lędźwiowy.  Obydwie zmienne są również bardzo pomocne przy porównywaniu rozmiarów rowerów różnych, a nawet rowerów tej samej marki.

 

Head Tube Length – długość główki ramy

Geometria ramy - kąt główki

Czyli odległość miedzy górną a dolną miską sterów. Im mniejsza wartość, tym niżej położona kierownica. Wartość nie zawsze jest podawana w tabeli z geometrią ramy. Tutaj różnice wynikają głównie z rozmiaru ramy. Jednak zbyt radykalne zmniejszanie długości główki ramy spowoduje, że stery będą szybciej się zużywały.

Jest tu jeszcze jedna zależność. Im bardziej płaski kąt główki ramy, tym dłuższa główka ramy. Ale to wynika oczywiście z większych sił działających na główkę ramy przy bardziej „położonym” widelcu.

 

Seat Tube Length – długość rury podsiodłowej

Geometria ramy - kąt główki

Wciąż bardzo często używana do doboru wielkości ramy rowerowej. Jej wartość jest równoznaczna z odstępem miedzy suportem a końcem rury podsiodłowej. Ale tak naprawdę nie ma takiego wpływu na charakterystykę roweru, jak kąty czy Trail. W rowerach górskich, szczególnie Enduro, w których planujemy zamontować regulowaną sztycę, długość rury podsiodłwej może nam ewentualnie ograniczyć skok sztycy.

Standover Height

Geometria ramy - kąt główki

Jedna z trzech wartości (poza Reach oraz efektywną długością górnej rury), które pozwolą nam dobrze dopasować rower. Wymiar ten powie, jak wysoki jest rower w punkcie, w którym stoimy „nad” rowerem. A opisując to bardziej precyzyjnie, jest to wysokość górnej rury w jej środkowej części.

Czy ten wymiar jest przydatny? No cóż, w rowerach górskich Hardtail może być ważny, bo wiadomo, co się stanie, gdy zeskoczymy z roweru, a rama będzie za duża. Ale w rowerach z pełnym zawieszeniem trzeba mieć na uwadze, że już samo zawieszenie podnosi rower, więc jego wysokość może być trochę myląca i różna w zależności od tego, czy rower stoi czyna nim siedzimy.

 

Długość górnej rury i efektywna długość dolnej rury

Geometria ramy - kąt główki

Sytuacją podobna, jak w przypadku długości rury podsiodłowej. Długość górnej rury to nic innego, jak odległość od mostka do sztycy. Wszystko byłoby pięknie, gdyby zarówno górna rura i rura podsiodłowa były proste. Wtedy może ten rozmiar coś by nam powiedział. Ale w 29-erach czy rowerach z pełnym zawieszeniem wszystko to jest często pokrzywione i dlatego stosuje się efektywną długość górnej rury. Mierzy ona horyzontalnie odległość od środka główki ramy do środka rury podsiodłowej. Ten wymiar będzie wpływał na nasz komfort podczas jazdy,  na to, jak bardzo jesteśmy wyciągnięci. Jeśli mamy rower, który naprawdę nam pasuje, to warto tę wartość sobie gdzieś zapisać.

 

Długość dolnej rury

Geometria ramy - kąt główki

Bardzo przydatny wymiar do dopasowania roweru. Mierzona jest odległość od suportu do główki ramy. I tutaj ponownie: jeśli macie swój rower i chcecie tylko wymienić go na lepszy model, to zapiszcie sobie tę wartość. No chyba, że stary jest niewygodny.

Uważajcie tylko, gdy zmieniacie rozmiar koła, bo ta wartość na pewno nie będzie się wtedy zgadzać.

 

Podsumowanie

Patrząc na rower górski, musimy zobaczyć więcej niż tylko rozmiar koła, materiał z którego stworzona jest rama, wielkość skoku i cale. Jak zauważyliście, więcej wpływa na to, jak będzie się zachowywał rower w terenie. Kąt główki ramy, tylny trójkąt, Trail, Offset, zasięg, wszystko to ma swoje odzwierciedlenie w bazie kół, która jest tak ważna dla sterowności.

Widząc, w jakim kierunku nasze rowery ewoluują, możemy zauważyć tendencje do wydłużania ramy, co ma zwiększyć stabilność  przy jednoczesnym skracaniu tylnego trójkąta. Oczywiście wszystkie te modyfikacje, które serwują nam najpopularniejsze marki, muszą mieć jakiś balans. Jeśli przesadzimy w jedną stronę z którymkolwiek wymiarem, to będzie problem z nadsterownością lub zbyt wolną reakcją na skręcanie.

Tendencja jest jasna. Przesuwanie ciężaru do tyłu roweru (krótszy Chainstay i dłuższa rama) wprowadza nam wiele zalet, powodując, że czujemy się na rowerze bardziej pewnie. I wszystko to przecież z myślą o nas. Większa pewność na rowerze pozwala się nim bardziej cieszyć, a nasze wymagania rosną. Jak widać na przykładzie zawodów XC, ich poziom trudności jest coraz wyższy. A z drugiej strony maszyny XC ze spłaszczony kątem główki ramy dadzą nam też dużo frajdy w bikepark’ach i powoli zacierają granicę miedzy XC i Trailem.

 

 

13 thoughts on “Geometria ramy MTB

  1. hombre

    2018 20 Luty

    wreszcie ktoś to ogarnął i podał w strawnej formie…na większości blogów odchodzi masowanie ego poprzez przerzucanie się terminologią bez jej prostego przybliżenia zwykłym zjadaczom rowerów; brawo i dzięki

    Reply
    • Kornel

      2018 21 Luty

      Cześć,

      Ciesze się, że wpis się przydał, to zawsze fajna mobilizacja, żeby pisać więcej 🙂

      pozdro
      Kornel

      Reply
  2. Przemek

    2018 15 Maj

    Cześć. Szukam ramy do xc z progresywną geometrią i kątem główki ok 68. Szkoda że w Twojej wyszukiwarce nie można wyszukiwać rowerów pod kątem tego parametru. Pozdrawiam

    Reply
    • Kornel

      2018 16 Maj

      Hej,

      Jest dużo rzeczy, które by się przydały w takiej wyszukiwarce, ale największy problem to odpowiednie przygotowanie bazy pod to, a to jest cholernie pracochłonna sprawa:)

      Reply
  3. rico

    2018 17 Maj

    świetna robota!!!

    Reply
    • Kornel

      2018 17 Maj

      Dzięki!!

      Reply
  4. Arni

    2018 17 Sierpień

    Bardzo dobry artykuł poparty rzeczowymi animacjami, fajna i przejrzysta forma przekazu.
    Niestety dalej szukam podpowiedzi czy kupić 29″ MTB w rozmiarze M czy L pomimo znanej geometrii mojego starego ścigacza XC na kołach 26″ – net w tej sprawie milczy.
    Czy wymiary istotne dla pozycji rowerzysty można bezpośrednio przenieść na koła 29″ czy należy brać rozmiar większy?
    Tak prosta informacja wielu bikerom ułatwiła by podjecie trafnej decyzji zakupowej na podstawie dotychczas eksploatowanego sprzętu. Oczywiście bike fitting też musi zarobić…

    Reply
    • Kornel

      2018 28 Sierpień

      Hej, moje zdanie jest takie, że wraz ze wrostem rozmiaru kół rozmiar ramy raczej powinien zostać taki sam a nawet być mniejszy. Większe koła to większa baza kół, większy reach i generaknie wszystko większe. Wiec raczej nie radziłbym kupować większych kół w większym rozmiarze ramy.

      Reply
  5. Arni

    2018 05 Wrzesień

    Dzięki, rozważałem zakup speca Chisel Comp 2018, Ghost Lectora 2.9, Betwina XC 900 na 27,5″ i karbonie, wyższy model Meridy – wszystkie w rozmiarze L . I jak to w życiu bywa kupiłem okazyjnie Treka Procaliber 9.6 w rozmiarze 18.5″ (M). Geometria związana z rozmiarem ramy (M) porównywalna do starego ścigacza na 26 (L). Wnioski: dla dużego koła lepszy jest rower w większym rozmiarze geometrycznym niż dla małego (stopniują co cal), czyli 19,5 ” – w sumie wychodzi na to że też powinna być L ale po nowemu. Wymieniłem mostek na dłuższy, ustawiłem siodło i da się żyć. Po 18 latach ujeżdżania 26 i wskoczeniu w 29 uważam że marketingowcy celowo uśmiercili małe koło (przynajmniej na razie). Stara, zwinna i szybka 26 umożliwiała błyskawiczne przyspieszanie i sprinty, podjazdy a nawet pogoń za szosowcami – wspaniały, uniwersalny rowerek o małych gabarytach umożliwiający szybkie przejażdżki po 100km… Prorokuję ponowne odrodzenie 26 po kilku latach (2-5) jak już całkowicie go uśmiercą. Pozdrawiam.

    Reply
  6. Dr Zuo

    2019 23 Luty

    Planuję zakup chyba już piątego roweru i po tym artykule chyba zaczynam coś rozumieć z tego zagadnienia.
    Świetne animowane grafiki i opis co do czego.
    Dzięki!

    Reply
    • Kornel

      2019 24 Luty

      Fajnie, że pomogłem !

      Reply
  7. Radek

    2019 06 Kwiecień

    Świetny artykuł,bardzo pomógł przy wyborze nowego MTB..

    Reply
  8. Marcin

    2019 07 Lipiec

    Do poprawy opis kątów. Jest wszystko na opak opisane. Nie to zebym sie czepial ale podstawy matematyki mowia o tym ze kąt płaski to taki ktory ma 180 stopni. Kat ostry ma ponizej 90 stopni. W twoim wyjasnieniu „Płaski kąt to oczywiście taki, który ma mniejsze wartości, np. 65°, w porównaniu do ostrego kąta – np. 70°” to niestety nie ma nic wspolnego z matematyka i poprostu strasznie dzienie sie to czyta.

    Reply

Zostaw komentarz

Name

E-mail

Message